گروه آموزشی دین و زندگی شهرستان بهشهر

                                         به نام خداوند بخشنده مهربان

 

                                  موضوع : اعجاز علمی در قرآن کريم

 

                                                  تاليف : آقاي عيسی برزگر

                        تنظيم وتلخيص: گروه آموزشي دين وزندگي بهشهر

 

قرآن را بايد تنها کتاب آسمانی دانست که امر تناقض آميز درباره هيچ يک از موضوعات در آن يافت نمی شود . چون خود می فرمايد : « قل انزله الذی يعلم السّرفی السماوات و الارض / فرقان . 6 » قرآن را کسی فرستاد که از تمامی اسرار آسمان و زمين آگاه است . از طرفی خود معجزه پايدار و جاويدان است ، بر خلاف همه معجزات انبياء پيشين موقت نبود و سند نبوت و دليل متين ، حجتی آشکار برای همگان است . برای آنکه مقام شامخ نبوت دستخوش اغراض خود خواهان و مغرضان واقع نگردد بايد هر فرستاده ای از جانب خداوند دست به امری زند تا حساب خود را از سايرين جدا سازد . دارای آيت و نشانه ای باشد . گواه راستين بر حجت و مدعای خود . البته همه انبياء اين چنين بوده و چنين عملی را انجام دادند البته بفرموده مرحوم علامه طباطبایی (ره) : چون ادّعا کنندگان در نيروی بشری با ديگر انسانها يکسان بودند همواره مورد انکار شديد مردم قرار می گرفتند2 . امّا معجزه هر يک از انبياء پيشين موقت و متناسب زمان خود بوده اند . ولی در اين بين يک معجزه يک خرق العادت وجود دارد که زمانها و مکانها را در هم نورديده پاسخگوی تمام نيازهای بشر در تمام اعصار گرديد . معجزه ای از سنخ کتاب سراسر مشحون از مصارفی که آيندگان هر يک به فرا خور حال خويش منظرای از سيمای او را شناخته و قطره ای از اقيانوس بيکران ، گوشه ای از مکنونات آنرا کشف نمايند . به تعبير عين القضات همدانی که رحمت خدا بر او باد : ای عزيز ، جمال قرآن آنگاه بينی که از عادت پرستی بدر آيی تا اهل قرآن شوی ... . زنهار اين گمان مبر که قرآن هيچ نامحرمی را هرگز قبول کند و باوی سخن گويد ، قرآن غمزه ی جمال خود بادلی زند که اهل باشد ، انّ فی ذلک لذکری لِمَن کان له قلب گواهی دهد3. خداوند تبارک و تعالی هنگامی که حکمت خود را بر زمين گسترانيد سعادت دنيوی و اخروی انسان را در قالب کتابی نازل کرد آنرا قرآن ناميد . اين هدايت نامه بزرگ الهی جامع تمام نيازهای بشری بوده و مربوط به همه ادوار و عصرهاست . خداوند با نزول قرآن حجتش را بر افراد تمام کرد و هيچ کتابی مانند آن جوابگوی تمام نيازهای انسان نخواهد بود. قرآن معجزه ای است که با عقل ها وانديشه ها وارواح انسانها سروکار دارد4.  چون قرآن به تعبیرشهید مطهری برای خودو زبان قائل است . اول : کتاب تفکر منطق استدلال . دوم : کتاب احساس و عشق5 علاوه بر این تمام مسائل مبتلا به افراد اجتماع را به صورت کلی و گاهی در قالب مثال آن هم گذرا بیان می فرماید . اعجاز لفظی و معنوی قرآن که سخن سنجان عرب و غیر عرب را حیرت زده کرد ، اعجاز علمی او هم دانشمندان تجربی از ابتدا تا انتها شگفت زده نموده و خواسته اذعان نمودند که این کتاب از آن خداست که مشحون از اعجاز است . ماکس پلانک می گوید : اگر علم را یک شهر در نظر آوری در آستان درب و ورودی آن به نمای بزرگ هک شده که هر کسی اعتقاد به خدا ندارد وارد این شهر نشود1.

آیت الله ناصر مکارم  اعجاز را به چند دسته تقسیم می نماید2:

1. از نظر رسا بودن تعبیرات ، موزون بودن کلمات ، جمله بندیها ، بطور کلی نصاحت بلاغت .2. از نظر معارف دینی و معرفتی ( مبدأ ـ مقصد ) .3. از نظر علوم دانستن هایی که در قرآن وجود دارد . 4. از نظر طرح قوانین اجتماعی 5. از نظر اخبار از حوادث آینده .

از اعجازهای پنجگانه آنچه مورد نظر است نوع سوم است ـ اعجاز علمی ـ چرا که وحی و علوم تجربی بعنوان دو راه مهم معرفت بشری همیشه مورد توجه بشر بوده و رابطه آندو فکر آدمی را برای همیشه به خود مشغول نموده است3.

قرآن مجید با روشنگری علمی و توجه وافر به علم و علماء و دعوت به تفکر پا به میدان مبارزه با جهل و ظلمت گذاشت . قرآن وجود کتبی جهان تکوین خلاصه ای از اسرار آفرینش است پس همه علوم در قرآن وجود دارد . اگر ما نتوانیم آن ها را بیابیم علّتش آن است که عقل ما از درک و استخراج آنها از قرآن قاصر است و در آینده بشریت پیشرفت نماید ضرورتاً همه مسائلی را از قرآن بدست خواهد آورد و مرحوم علامه طباطبایی می فرماید : با هردری که از دانش به روی بشریت گشوده می گردد پرده ای از روی قرآن برداشته می شود ، در نتیجه با چهره ی تازه ای از اعجاز قرآن آشنا می شویم4 . مرحوم فیض کاشانی در مورد « تبیاناً لکل شیء » می نویسد : علوم انسان دو گونه اند : اول علوم مستفاد از حس که بوسیله ی تجربه و حواس بدست می آید و این علوم متغیرند فاسد شدنی محصور متناهی است و بیشتر علوم مردم اینگونه است . دوم علوم که مبادی و اسباب و غایات به صورت علوم واحد کلی بسیط بروجه عقلی و غیر متغیر بدست می آید . هر کسی کیفیت این علم را بداند معنای آیه مورد نظر را می فهمد و متوجه می گردد که همه علوم و معارف و معانی در قرآن هست( تفسیر صافی . ج 1 ص 57  ). یکی از مباحث گسترده و عمیق در عصر حاضر مبحث قرآن و علوم جدید است که ذهن بسیاری از مفصران شیعه و سنّی و حتی برخی از دانشمندان غیر مسلمان را بخود مشغول کرده است . در روزگار ما همراهی دو کلمه ی قرآن و علم بعضی از اشخاص را به تعجب وا می دارد و بخصوص اگر بدانند مقصود از این گزارشات و مباحث سازگاری آندو با هم است نه علوم سازش . خداوند جهت تکمیل رحمت خود درپهنه ی هستی و سعادت اخروی ـ دنیوی انسان قرآن را نازل کرد، البته نا گفته نماند در سازگاری قرآن و علوم جدید قرآن در پی کشف یا اثبات مسائلی علمی نیست ولی وقتی که از مسائل علمی مثال می زند حتماً باید با قوانین علمی مطابقت داشته باشد البته قرآن بیان فراوانی و امثالی کثیری دارد که با فرضیه های علمی امروزی مطابقت و سازگاری دارد و به یک تعبیر منشأ علوم بسیاری است . این مثال ها در جهان آنروز یک حقیقت را برای ما اثبات می کنند آن اینکه جز خداوند احدی قادر نخواهد بود چنین کتابی مملو از اعجاز بیان دارد و اگر چه آن شخص ، فرد پیامبر (ص) عظیم الشأن اسلام باشد . پس روشن شد که هدف قرآن تشریح و تقریر قوانین حاکم بر جهان نیست بلکه هدف دینی در پیش دارد  . به تعبیر دکتر بوکای در كتاب قران وعلم جديد ص 168: هیچ دلیل خاصی موجود نیست که بتوان پنداشت که همزمان با سلطنت « داگوبرشاه » در فرانسه اطلاعات علمی فردی در شبه جزیره عربستان راجع به بعضی از موضوعات ده قرن جلوتر از فرهنگ آن زمان فرانسویها بوده است جز پی بردن به این حقیقت که قرآن وحی الهی است وی ادامه می دهد مسلم است که قرن ها قبل از نزول قرآن معارف علمی در مرحله ی رکود قرار داشته و عنصر فعال تمدن و جهش علمی همراه آن نیز بعد از پایان وحی آغاز شده است خلاصه با این مختصر مطالب باید اذعان کنم ما در پی آن نیستیم که فرضیه های علمی را اساس آیات قرار دهیم چرا که فرضیه های علمی همیشه راه فنا را در پی می گیرند در حالیکه آیات قرآن فنا ناپذیرند .(برگردان به فارسی احسان اشرفی ehsan@yahoo.com )

« پیشینه ی تاریخی ـ تفسیر علمی »

خورشید اسلام که در شبه جزیره ی عربستان طلوع کرد به تعبیر مرحوم زرین کوب هنوز از تولد اسلام یک قرن نگذاشته بود که مسلمانان یک پا در شبه جزیره ی عربستان و پای دیگر در اندلس گذاشتند . مسلمانان که با فتوحات عظیم در قرن اول هجری به سرزمین های تازه ای دست یافته بودند البته این فتح اسلامی با جنگ حاصل شد امّا نشر اسلام در بین مردم کشورهای فتح شده به زور جنگ نبود .(زرين كوب ‘كارنامه اسلام‘ ص11) پس از اینکه جنگ ها فروکش کرد اسلام بنای تمدن عظیمی را پی ریزی نموده بود رو به تکامل نهاد و خود وارث فرهنگ قدیم و شرق و غرب شدند تقلید کننده صرف از فرهنگ های سابق بود نه ادامه دهنده ی محض بلکه ترکیب کننده بود و تکمیل کننده و سازنده.رشد  اسلام طی مدت سه ، چهار قرن متوالی چنان سریع بود که فقط به یک معجزه شگرف می مانست . به همین خاطر محققان آن را یک نوع عصر رنسانس در اسلام خوانده اند. مسلمانان در پی تحریض و تشویق قرآن کریم برای فراگیری علوم منجمله طب ، ریاضیات ، نجوم و ... آنان از یونانیان اخذ کرده و با افزودن مطالب جدید فراوانی دوباره جهان خارج را مجبور ساختن که آنان را از مسلمانان اخذ کنند . ترجمه کتب فراوان و دائر کردن کتابخانه بزرگ در شهر های مهم اسلامی آنروز همچون کتابخانه مأمون مرکز علوم بیت الحکمه و کتابی شخصی صاحب بن عباد یا کتابخانه سلطان مراکش که بعد ها بدست فیلیپ سوم پادشاه اسپانیا افتاد و هسته اصلی کتابخانه معروف اسکوریال شد 1ـ موجب شد تا تعارضاتی به ظاهر بین ظاهر آیات قرآن و علوم جدید بنظر می آید دانشمندان اسلامی در همان قرون اولیه آنرا به دو طریق حل نموده اند .

الف) رّد مطالب باطل این علوم ( مثل تهافت الفلاسفه بر رد فلاسفه از امام محمد غزالی یا مفاتیح الغیب فخر رازی ) .

ب) انطباق آیات قرآن با علوم تجربی1 .

در قرن اخیر مخصوصاً بعد از رنسانس به علت پیروزی روز افزون علم و صنعت بر طبیعت به تعبیر اریک فروم این اندیشمند اومانیست قرن حاضر علم را بهشت موعود کتب مقدس را در همین جهان ساخت2 و همچنین تعارضات شدید علم و کتب عهدین برخی از مسلمان زادگان را بر آن داشت كه همه کتب آسمانی با علم جدید تعارض آشکار دارند . شهید مطهری می نویسد : در جهان اسلام ، سابقه موج مخالفت با هر گونه تفکر و تعمق از طرف اهل حدیث از یک طرف ـ موفقیت های پی در پی روش حسی در شناخت طبیعت از طرف دیگر و دشواری تعمق و حل مسایل فلسفی از جانب سوم ، گروهی از نویسندگان مسلمان را سخت به هیجان آور و موجب پیدایش یک نظریه ی تلفیقی در میان آنها شد ، مبنی بر اینکه الهیات قابل تحقیق است ، ولی در الهیات  نیز منحصراً لازم است از روش حسی و تجربی که برای شناخت طبیعت مورد استفاده قرار می گیرد استفاده کرد . این دسته مدعی شدند که از نظر قرآن تنها راه شناخت خداوند مطالعه در طبیعت و مخلوقات با استفاده از روش حسی است و هر راهی غیر از این راه بیهوده است. زیرا قرآن در سراسر آیات خود در کمال صراحت بشر را به مطالعه در مظاهر طبیعت که جز با روش حسی میسر نیست دعوت کرده است . مرحوم علامه طباطبایی (ره) در باره ی روش تفسیری می فرماید :در عصر حاضر مسلک جدیدی در تفسیر متولد شده است و آن روش گروهی از مسلمانان زادگان است که در اثر ممارست در علوم طبیعی و مانند آن که بر حس و تجربه مبتنی است و علوم اجتماعی که بر استقرای تجربی و آمار مبتنی است ، این روش را در پیش گرفته و به مذهب فیلسوفان حسی مشرب پیشین اروپا یا مذهب پراگماتیسم ( که می گوید : ادراکات انسان هیچ ارزشی ندارد ، مگر به میزانی که ثمره عملی بر آن ترتب گردد . عملی که نیازهای زندگی به حکم ضرورت آن را تعیین می کند . ) گرایش پیدا کرده و می گویند : ممکن نسبت معارف دینی با روش که مورد تصدیق این علوم است مخالف باشد ... و این چکیده ای از اقوال و لوازم آرای کسانی است که پیروی از روش حسی و تجربی آنان را به چنین روش تفسیری ای سوق داده است .( تاریخ دین پژوهی ص 43 )

موافقان تفسیر علمی قرآن در قرون معاصر

1. یدالله نیازمند شیرازی مؤلف کتاب اعجاز قرآن از نظر علوم امروزی 2. دکتر سید رضا پاک نژاد که در فاجعه هفتم تیر ماه 1360 به شهادت رسید مؤلف کتاب اولین دانشگاه و آخرین پیامبر در 3 جلد 3-  مهدی بازرگان صاحب كتاب باد وباران درقران 4-  احمد اهتمام م1365. 5-محمد تقی شریعتی / تفسیر نوین 6. دکتر محمد علی رضایی اصفهانی مؤلف کتاب درآمدی بر تفسیر علمی قرآن نشر اسوه 1384 .البته علماء و بزرگان برجسته ی دیگری هستند که قائل به تفصیل در تفسیر علمی اند همانند :مرحوم علامه طباطبایی صاحب تفسیر گرانسنگ المیزان ، علامه شهید مرتضی مطهری-سید جمال الدین اسد آبادی ( م 1315 )، آیت الله ناصر مکارم شیرازی، آیت الله ناصر بی آزار شیرازی ،آیت الله محمد هادی معرفت ،آیت الله جعفر سبحانی.

در جهان عرب اندیشمندان فراوانی گرایش به تفسیر علمی قرآن بر آمدند از جمله :

1. سید قطب ( 1906 – 1933 ) متفکر اسلامی مصر صاحب تفسیر فی ظلال القرآن

2. رشید رضا( 1865 – 1935 ) که با یک واسطه شاگرد سید جمال الدین است صاحب تفسیر المنار 3. محمد مصطفی مراغی ( 1881 – 1945 ) شیخ جامع الازهراز علمای مصر و سودان

به همان ترتیب تفسیر علمی و بحث از اعجاز علمی قرآن در دنیای اسلام طرفداران جدی دارد . به همان نسبت مخالفان سر سختی را هم دارد . نا گفته نماند که دو عامل سبب شد که احساسات برخی مسلمانان بر افروخته شده و در مقابل تفسیر علمی موضع گیری منفی کنند و آنرا نوعی تفسیر به رأی یا تاویل غلط آیات بدانند :

الف) جذب یکسره برخی از افراد به فرهنگ ویرانگر غربی  

ب) عده ای ازمغرضان برای اثبات افکار انحرافی خود دست به تفسیر علمی و تاویلهای نابه جا زدند .

مخالفان تفسیر علمی قرآن

1. ابواسحاق شاطبی (م 790 ق) فقیه مالکی مذهب اندلسی در کتاب الموانقات تفسیر علمی را انکار کرد . 2. شیخ محمود شلتوت ( 1893 – 1946 م ) از علمای الازهر مصر در مقالاتی که در مجله الرسالۀ علت مخالفان خود به دلیل ذیل ذکر نمود : 1- قرآن برای بیان نظریات علوم و فنون نازل نشد . 2- دین طریق موجب تاویل قرآن به صورت تکلفی و تحمیلی می شود اینگونه تاویلات با اعجاز قرآن و ذوق سلیم نا سازگار است .    3- خطاها ي علوم به قرآن راه می یابد . 

        3 . دکتر ذهبی از اساتید علوم قرآن و حدیث در الازهر عصر در کتاب التفسیر و المفسرون

قرآن مجید مثالهای متعددی را بیان می فرماید که ما را به مسائلی علمی رهنمون می سازد . در همه آنها یک نوع سازگاری به هر یک از مسائل امروز علم و دانش وجود دارد . برخی از اندیشمندان علوم قرآنی نه تنها آنها را اسم می برند و سخت معتقدند که منشأ پیدایش آنها به هدایت قرآن کریم بوده است . مرحوم سیوطی در کتاب عظیم الاتقان جلد یک حدود صد علم را نام می برد که منشأ آن قرآن کریم می باشد . دکتر بوکامی می گوید : قرآن از این از این نمونه ها یاد می کند . کاملاً به خاطر جالب توجه و استثنائی آنان – از لحاظ علمی – توجه می نماید .

حتی برخی پا را فراتر گذاشته می نویسند : اشاره به چهار مرغ خلیل و ممتزج کردن آنها از علم شیمی – رفیع الدرجات در سوره غافر آیه 15  دال بر علم هندسه و آیه والخیل و البغال والحمیر ..... سوره نحل آیه 8 دال بر وسایل نقلیه است  .(رابطه علم و دین . عباسعلی سرفرازی . ص 49-47  )  

از میان این همه امثالها و اسرار و رموز موجودات به شرح 3 نوع آن می پردازیم .

1. پرندگان – سوره نحل / 79      2. انعام – 28 /    ملک آیه 19 / 0 

قرآن مرتباً از پرندگان یاد می کند و یادآوری های قرآن با ماجراهای زندگی پیغمبرانی چون ابراهیم ، یوسف ، داود ، سلیمان و عیسی (ع) مربوط می شود( بوكامي ).

طبق آزمایشاتی که بر روی پرندگان انجام شده به این نتیجه رسیده اند که پرندگان کوچ می کنند بطور غریزی می توانند به محل اولیه خویش بازگردند .

دکتر بوکامی می نویسد : هامبورگ Hamburg – در کتاب قدرت و ظرافت یکی از پرندگان اقیانوس آرام را بعنوان نمونه ذکر می کند : مسیر این پرنده به شکل & است حدود 25000 کیلومتر طول دارد . این پرنده مسیر مذکور را در ظرف مدت شش ماه می پیماید حداکثر با یک هفته تأخیر به نقطه ی عزیمت ابتدایی خود باز می گردد . مبیّن آن است که در سلول های عصبی پرنده لزوماً رهنمود بسیار پیچیده ای مضبوط است و در سلول های عصبی این پرنده برنامه ای نوشته شده باشد اما این برنامه نویس کیست ؟ جز خداوند سبحان احدی قادر نیست .

داروین می گوید ؟ بعضی از مرغان لانه خود را با برگ ها و صدف های رنگین قشنگ با سنگ ریزه و برّه ها و تکه های لباس و نوارهایی که از مساکن انسان بدست می آورند می آرایند( Darwin . c . the Descen top man  ). وی میگوید « مرغ آلاچیق ( نوعی مرغ استرالیایی ) برای جفت خود لانه مخصوص می سازد و آن را با شاخه ها می پوشاند و کف آن را با علف فرش می کند و از نزدیکترین جویبار ها ریگ های سفید را جمع می کند و هنرمندانه در هر طرفی می چیند و دیوارها را با پرهای درخشان توت قرمز و هرچیز قشنگی که ممکن است بیابد می آراید . در آخر بیرون و درون آلاچیق را با صدف ها و سنگ ها درخشان زینت می دهد . الارضِ و مِن اَنفسهم و مِمّا لا یعلمون – یس . آیه 36 / . قرآن کریم در سوره ملک می فرماید :

« مگر پرندگان را در آسمان ها مطیع و سر به فرمانند نمی بینید ................

در این آیات که به وابستگی کاملاً روشن و دقیق سلوک پرندگان با فرمان الهی توجه اکید دارند که بخوبی با معلومات جدید قابل مقایسه اند و مطالعات جدید پیشرفت شگفت انگیز برخی از اصناف پرندگان را در زمینه برنامه ریزی نقل و انتقالات نشان می دهد . « مگر پرندگان بال گسترده فراهم آورد را بر بالای سر خویش نمی بینید جز خدای رحمان کسی آنها را نگه نمی دارد . براستی که وی بر همه چیز بیناست . ( ملک / 19)

زنبور عسل :آیه شریفه نحل / 69 - 68

قرآن که در آیات بسیاری از کتاب طبیعت به بشر درس خداشناسی – معاد و رستاخیز می دهد سوره ای را به نام « زنبور عسل » اختصاص داده است . حشره ای که قناد ماهر و هم مهندس معمار زبر دست و جامعه شناسی بصیر به تمام جزئیات علم الاجتماع آگاه است موریس متر لینگ می گوید « چه چیزی بر پرستاران فرمان می دهد که از ملکه مواظبت کنند به متخصصین تهویه دستور می دهد هد هوای شهر را سالم معتول نگه دارند به کارگران فرمان می دهد که به صحرا روند و عسل فراهم آورند و مأمورین سمپاشی را می فرماید که اسید فورمیک تهی کرده در عسل بریزند تا عسل فاسد نشود . چیزی جز روح کند و نیست1 بنظرمی آید که روح کندو همان وحی الهی است که اینگونه تعبیر می کند . 

امام جعفر صادق می فرماید : « انظر إلی النحل و اختشاد فی صنعۀ العسل و تهیۀ البیوت المدسه و ماذلک من دقایق الفطنه (توحید مفضل ) به زنبور عسل نگاه کن تا چگونه ماهرانه خانه های شش گوشه برای خود می سازد2 .»   امروز دانشمندان ثابت کردند که اگر زنبوران به جای شش ظلعی هر شکل هندسی دیگر را انتخاب می کردند نه به این اندازه خانه هایشان استحکام برخوردار بود نه به این حد در وقت صرفه جویی می شود نه در مصالح قناعت می گردید و نه در این نوع ساختار فضای هدر رفته نرفته و پدید می آمد . چون زنبوران در هنگام خانه سازی بر اثر فعل و انفعالات شیمیایی در بدن زنبوران حرارتی ایجاد شده و در نتیجه داخلی کند و به شدت گرم می شود و با این حرارت فلسی های بسیار شفاف و سبک در دو طرف شکم زنبوران پدیدار می گردد که همین فلس ها مومند ناگهان یکی از آنها برمی خیزد و بر دوش رفیق خود بالا می رود و به وسیله پاها یکی از فلس ها را می گیرد و با آب دهان خمیر می کند و به سقف می چسباند به ترتیب سنگ بنا اولی را که نهاد زنبوران دیگر بدنبال او همین کار به ترتیب و مهارت و دقت و ظرافت بی مثال دنبال می کنند تا اینکه ساختمان شهر جدید پایان یابد . سپس برای پیدا کردن شهر گل ها و تهیه عسل آماز شگفت انگیزی از کتاب جهان حشرات تألیف فرد نیاندلین عیناً نقل می کنم تا خوانندگان خود قضاوت کنند و اعتبروا یا اولی اولباب »« هر زنبور به اندازه ده برابر وزنش عسل به کندو می برد و هر نیم کیلو عسل نتیجه چهل هزار ( 40000 ) مرتبه مسافت و رفت و آمد یک زنبور است . با محاسبه دانشمندان این حشره پرکار برای بدست آوردن چهار صد گرم عسل به اندازه دو برابر محیط کره زمین راه می پیماید . « فاسلکی سُبُل دبک ذللاً . قرآن مجید – و راههای هموار پروردگارت را بپیما »از نظر دانش امروزی نه تنها نوش زنبور عسل شفا است بلکه نیش آن نیز دارو است . (استاد م . لوکوسکی . استاد انیستیوی جنگل داری پطرزبورک در مقاله ای خواص درمانی سم زنبور عسل را در ردمان رماتیسم مفصلی و نقرس و سایر اختلالات یاد آور شده) . « بی گمان در کار زنبور عسل نشانه ایست برای مردمی که میاندیشند (قرآن کریم ) » می فرماید : « و ما من دابۀٍ فی الارض ولا طائر بناحیه اِلادافتم امثالکم »   هر جنبنده ای که در زمین است و هر پرنده ای که با دو بالش پرواز می کند همه و همه گروههایی همچون شما هستند . فون فریش زنبور شناس آلمانی پس از مدت ها مطالعه و بررسی متوجه شد . اولین زنبوری که به منبع غذایی برخورد می کند با شکمی پر به کندو بر می گردد و مانور مخصوص  Wagglendance آغاز می کند . جالب اینکه زنبورها از روی جهتی که این زنبور به آن سو می ایستد سمت غذا را پیدا می کنند و از مشاهده سرعت حرکاتش فاصله آن نقطه را می سنجند و به کمک بو به سمت آن مان غذایی راه می یابند1. نکته جالب اینکه آنها آب مصرفی کندو را چگونه تأمین می کنند :موریس متر لینگ می نویسد : زنبوران برای تهیه آب به سوی برکه ها و رودخانه ها می روند و برای کندو آب می آورند و آنرا مانند شیره ی گل به زنبور دیگری که در کنار کندو ایستاده تحویل می دهند تا آب را به میزان احتیاج به نقاط مختلف کندو توزیع کند2 . « وجعلنا من المأء کل شیءٍ حّس . هر چیز زنده ای را از آب بیافریدیم (قرآن کریم ) » .

زنبوران به طبقات معین و مشخص – ملکه – محافظان ملکه – کارگران داخلی – خارجی – نظافت کنندگان تقسیم شده اند . هر یک دیقیقاً کار محوله به دقت انجام می دهند « فالمقسات امراً » و هرگز قادر به تفسیر طبقه اجتماعی خود تا پایان عمر نیستید .

قرآن مجید می فرماید : ..... از درون شکم آنها نوشیدنی با رنگ مختلف خارج می شود که در آن برای مردم شفاف است . ...........این تنها آیه ای است که به یک شیوه درمانی و خاصیت دارویی اشاره می کند و در هیچ جای دیگر نوع معالجه ای اشاره نشده است . حالا قرآن چرا عسل را شفا بخش می داند باید خاصیت و فوائد عسل را از دیدگاه علوم طبیعی برشمرد .

1. منبع و تیامین و مواد معدنی چون آهن – فسفر – پتاسیم و تیامن های A.B.C.D.E.K.

2. خون سازی در بدن 3. رفع خستگی 4. خاصیت میکروب کشی

5. زیبایی و لطافت شادابی پوست این بحث را با انواع زنبور شناخته شده در جهان پایان می برم .

1- زنبور های حفار که خود دو نوع اند  bee , wasp که  wasp زنبور گوشت خوار ولی زنبور bee فقط گیاه خوار . 2- زنبور های حقیقی ، این زنبور در مواقع استراحت عادت دارند بالهای جلوشان را از طول بتابند . 3- زنبور حقیقی تکزی که زنبور کوزه گر هم می گویند چون لانه اش را به شکل کوزه می سازد . 4- زنبورهای کاغذ ساز که از ذرات چوب کاغذ می سازند .

5- زنبور گیاهخوار تکزی که خانواده این نوع زنبور بیش از 20 هزار گونه را در بر می گیرد . 6- زنبور های پشمالو – در فصل بهار در سطح زمین در حال پروازند .

7- زنبور عسل – این زنبورها خانه سازی نمی کنند فقط در لانه ای زندگی می کند که زنبورداران برایشان ساخته اند آنها فقط با نشانها و مومشان آنرا می آرایند .

امام محمد غزالی در احیاء العلوم می فرماید : اگر یک زنبور روی کثافات بشیند و آلوده گردد . مرزبانان کندو از ورود او جلوگیری می کنند و برای اینکه به دیگران عبرت داده شود او را سخت تنبیه می نمایند1 .

عنکبوت

آیه شریفه 41« مثل الذین اتخذوا من دون الله اولیاء کمثل العنکبوت اتخذت بیتا و ان اوهن البیوت لبیت العنکبوت لو کانوا یعلمون»پ بیت – در نظر اهل فن

1. سست ترین خانه و ضعیف ترین خانه هاست .

2. سست ترین خانه ها و خانه عنکبوت است  ( ترجمه بیان السعاده )

3. ... البته سست ترین خانه ها – خانه عنکبوت است . ( مجمع البیان جلد 19 )

4. سست ترین خانه ها – خانه عنکبوت است تفصیل داده در صورت اشکال هندسی و نازک بودن شگفت انگیز « معنی سستی – بی اعتباری که دوام ندارد ( مخزن العرفان در تفسیر قرآن جلد 10)  

5. مرحوم علامه طباطبایی : خانه ، ساختش به درستی سست ترین خانه ها – خانه عنکبوت است .

میخواهیم شرح دهیم با آنکه علم امروزی تارهای عنکبوت را از مهم ترین الیاف طبیعی یا همان آهن طبیعی می داند چگونه با این آیه سازگار است .

علم امروز در مورد عنکبوت چه می گوید :

شکم عنکبوت ها در حکم یک کارخانه سازنده تار است . این کارخانه از 12 غده مولد تار تشکیل شده است و هر غده به تنهایی تا تولید می کند . هر غده به یک مجرای خروج تار متصل است و عنکبوت می تواند به دلخواه از هر یک از غدد تار خارج کند زیرا هر تار از مواد خاصی ساخته شده است . برای انجام کار ویژه ای ترشح می شود . باید آگاه باشیم که فقط عنکبوت ماده از تار لانه می سازد . این تارها دو نوع هستند .

الف) تار لغزنده و چسبناک  ب) تارهای خشک مخصوص صید .مهم ترین عاملی که عنکبوت را از افتاده در دام خود حفظ می کند دو عامل است :

اول : ساختمان پاهایش می باشند .  دوم : عمودی نبودن یا مورب بودن ساختمان لانه شان ذکر کرد . اما مهم ترین عامل شکار و موفقیت عنکبوت را باید حس لامسه دقیق جانور دانست . چون حتی زمانی که در خارج از تور به سر می برد یکی از پاهای جلویی خود را بر روی یک از تارهای خشک شعاعی یا تاری مه اختصاصاً برای این کار ساخته قرار می دهد به این تار « سیم تلگراف » می گویند . زیرا ارتعاش این تار عنکبوت را از وجود طعمه و حل آن و اندازه طعمه را دقیقاً مشخص می نماید1 .

چند معنا ازسستي خانه عنکبوت و سازگاری آن با قرآن 1:. سست ترین خانه هاست و دانشمندان امروز هم ثابت نموده اند اگر چه تارهای لغزنده عنکبوت استحکام فراوان دارد ولی کاملاً سست بی بنیاد در ساختن لانه عنکبوت است . چون این خانه ساخته شده فقط برای یک یا دو روز دوام می یابد . دکتر کارل وان فریش می نویسد : ممکن است تصور کنید که پس از این همه زحمت عنکبوت برای لانه سازی متحمل می شود می تواند برای مدت زیاد استراحت کردن و فقط به صید حشرات بپردازد ولی این تصور درست نیست زیرا این لانه پس از یک یا دو روز تارها چسبندگی خود را کاملاً از دست می دهند و کار لانه سازی باید توسط عنکبوت از سر گرفته شود . فقط او می تواند از چارچوب خانه قدیمی آن هم به ندرت استفاده کند2. (اوهن البیوت ..)

2. از نظر بنیان خانوادگی متزلزل و ناپایدار است :از نظر علمی هم ثابت شده که عنکبوت دارای خانواده سست و ضعیف و حتی پس از اتمام مصلحت تخاصم دشمنی است . علم می گوید . هر عنکبوتی پس از رقص های خاص برای جلب عنکبوت نر پس از جفت گیری او را رهنمود که به آن عنکبوت « سیوه سیاه » می گویند / جالب است بدانید که فرزندان همین کار را با مادرشان انجام می دهند . یعنی نوزادان پس از رشد اولین اقدامشا ن خوردن مادرشان است . پس کاملاً سست      وبی بنیاد است . به تعبیر قرآن ضعیف ترین خانه هاست . این دشمنی شدید فقط بعد از اتمام مصلحت ها جلوه گر می شود و روابط سست و ضعیف بین افراد خانواده عنکبوت آن را سست ترین خانواده در میان آفریده شدگان مشهور قرار می دهد .

به نظر می رسد تمام معنای که گفته شد نظر مرحوم علامه طباطبایی با علم امروز هماهنگ است چون مرحوم علامه در معنی آیه مورد نظر می فرماید : خانه ساختنش به درستی سست ترین خانه.

یعنی هیچ یک از آثار خانه جز اسم بر آن صادق نیست چون محافظ ساکنین است نه دوام – استحکام طولانی دارد نه بعد از یک یا دو روز قابل استفاده است .

3. اتخاذ مشرکین اولیایی به غیر خدا مثل اتخاذ عنکبوت است که ساختن خانه اش سست است.

هنگامی که ما قبول کردیم مقصود از « بیت » خانواده یا همان لان – روابط خانوادگی عنکبوت است . روشن می گردد کسانی که غیر خدا را دوستان و یاوران خود انتخاب می کنند فقط برای انجام مصلحت های دنیوی است و هنگامی که این مصلحت ها تحقق یافت در دنیا و یا در آخرت دشمن یکدیگر می شودن ( مثل مادر عنکبوت نسبت به شوهرش یا فرزندان نسبت به مادرش ) ( لا خلاء یومئذ بعضهم لبغض عدو الا المیقین . زخرف / 67 ) در آن روز دوستان برخی دشمنان برخی دیگرند مگر افراد پارسا و تقوا پیشه .

مورچه گان – نمل آیه 18 / «قالت نمله یا ایها النمل ادخلوا مساکنکملا یحطمنکم سلیمان و جنوده و هم لا یشعرون»مورچه در ادبیات ما سمبل و نشانه کامل قناعت ورزی و بردباری است . بقول مرحوم پروین اعتصامی که موران در لانه خود شاهند   نوای پادشاهان را نخواهند .

قرآن می فرماید : چون به دره مورچه رسیدند مورچه ای گفت : ای مورچگان به لانه هایتان وارد شوید ....

دانشمندان با مطالعه به زندگی موچگان به نتایج زیر دست یافتند :

1. دفن کردن مردگانشان شباهت به انسان دارد .

2. دارای مدیریت بسیار ماهرانه است .

3. آنها در ارتباط با یکدیگر دارای روش های پیچیده هستند و می توانند با یکدیگر گفتگو کنند .

4. قدرت ذخیره سازی غذا برای مدت طولانی دارند .

5. مورچگان در اثر ارتباط شیمیایی به هم خطر را کاملاً گوشزد می کنند . – مجدی – عبدالشافی می نویسد : مورچه ها از ارتباط شیمیایی در موقعیت های اخطار و دفاع همچنین زمانی که تبادل سریع اطلاعات نیاز باشد و نیز زمانی که با خطر مواجه باشند استفاده می شد . این اخطار معمولاً توسط صدور علامت های شیمیایی دفاعی مشخص می شود . غده های دفاعی مسئول ایفای نقش و اخطار و دفاع هستند به عنوان مثال مورچه استرالیایی وقتی با خطر مواجه می شوند قطرات کوچکی را از غده دفاعی ترشح می کنند این یک فرمان برای دیگر مورچه ها است تا فرار کنند « ای مورچگان به لانه هایتان وارد شوید .... »

و با شاخک های خود ارتعاشی ایجاد می کنند که به معنای قرار گیری در موقعیت خطر است1 .

از آیه مورد مورد نظر می توان به نتایج علمی و عملی زیر رسید :

1. زندگی اجتماعی آنان اطاعت از یکدیگر جمبه طبقاتی دارد کاملاً به فرمانده خویش وابسته اند .

علم هم تصریح می کند که تمام مورچگان اجتماعی اند حتی اگر اجتماع آنان به 12 نفر برسد . 

2. مورچگان مانند رنبور عسل شامل گروهها متعدد اجتماعی اند و یک روح جمعی بر آنان حاکم است همانند اجتماع انسانی که گروه – گروه ... برای بازشناسی از هم اند .

3. رژیم غذایی مورچگان متفاوت است . برخی غذایشان را از مواد شیرین دفع می کنند برخی مستقیماً به پرورش و کشف قارچ در لانه هایشان می پردازند .

جالب است بدانید که ماده قندی برای تغذیه یک نوع قارچ مخصوص فقط و فقط در لانه مورچه یافت می شود در نتیجه قارچ یک نوع همزیستی سالمیت آمیز با مورچگان برقرار می سازد به این ترتیب – قارچ محلی برای رشد بدست می آورد و مورچه از قارچ برای قتویت اسکلت لانه اش استفاده کرده است . آیه 18 / 4 مرحله دارد . به تصریح علم هم 4 مرحله است .

1. اولین ماده شیمیایی    aldeh yde  - آژیر خطر – ای مورچگان ........

2. دومین ماده شیمیایی     hexenol – پنا بردن به مخفی گاه « به لانه هایتان وارد شوید .

3-سومین ماده   undecanone نشان دهنده -  عامل خطر « مبادا سلیمان و لشگریانش پایمالتان کنند .

4 . چهارم ماده شیمیایی مخصوص  butyloctenal  دستور دفاعی میدهد حتی نوع دفاع را تعیین میکند .

که عبرت قرآنی « خود به آن آگاه نباشند » مورچه ندا دهنده با این کار از وارد شدن بقیه مورچگان به مرحله حمله و خطر جلوگیری می نماید که می توانست منجر به مرگ آنان شود .

با این مختصر توضیح جای بس تعجب است که کافران و افراد شکاک بعد از پی بردن به این قضیه که علم ثابت کرد چگونه می توانند در معجزه بودن قرآن کریم شک و تردید کنند . ان کنتم فی ریب مما نزلنا علی عبد نا ....

                                                                          والسلام علي عبادالله الصالحين

 

فهرست و منابع مقاله اعجاز علمي قران :

1. قرآن مجيد

2. اثبات وجود خدا ،چهل تن از دانشمندان – ماکس پلانک

3. احياء العلوم . غزالی

4. آشنايی با قرآن . شهيد مرتضی مطهری مرکز نشر آثار علمی مطهری صدرا ص 38 

5. اعجاز قرآن . علامه محمد حسين طباطبايی . ويراسته عليرضا ميرزاحمد . نشر رجا

6. اعجاز قرآن . مصطفی صادق رافعی ترجمه عبدالحسين عين الدين ص 16 . نشر مهماز 1387

7. تاريخ دين پژوهی، دکتر خرمشاهی

8. تفسير الميزان ج 16 علامه طباطبايی                         

9. تفسير صافی ج 1 ص 57

10. تمهيدات عين القضاۀ همدانی با تصيحح عفيف عسيران . چاپ سوم . کتابفروشی منوچهری.

11. جهان حشرات . فرد ينالد . ترجمه مهرداد نبیلی

12. رابطه علم و دين، عباسعلی سرفرازی صص . 49 – 47

13. زنبور عسل . موریس متر لينگ

14.داشتن يا بودن، اريک فروم ترجمه اکبر تبريزی،انتشارات بهجت

15. درآمدی بر تفسير علمی . معمد علی رضا اصفهانی . نشر اسوه 1384

16. قرآن و آخرين پیامبر . ناصر مکارم شيرازی ص 360

17. قرآن و طبيعت . بی آزار شيرازی / 1352

18. قرآن و علم عهد جديد . دکتر بوکامی ص 168 انتشارات حسينه ارشاد

19. کارنامه اسلام . دکتر عبدالحسين زرین کوب ص 11 . انتشارات امير کبير تهران 1369

20. معماری حيوانات : کارل وان فريش . ترجمه رضا روحانی / کانون . کودکان . نوجوان 1374

21. Darwin . c . the Descen top man

22.  Ca-ehsan@yahoo.com  برگردان احسان اشرفی